زبان و ادبیات فارسی، جلد ۲۰، شماره ۷۳، صفحات ۷-۳۲
عنوان فارسی حافظ و خلاف‌عادت در صورت و معنی غزل
چکیده فارسی مقاله خروج از عادت در حیطه ادبیات هم، همچون دیگر معارف انسانی، کار نوابغ است. خلاف‌عادت‌هایی که حافظ در غزل خود ایجاد کرد منشأ جریانی شد که مقلدان بسیاری را پدید آورد. این خلاف‌عادت‌ها در حوزه صورت، معنی، یا ارتباط‌های ممکن در معنی و صورت رخ داده است. نقد اخلاق اجتماعی یکی از هنجارشکنی‌‌های معنایی بود. ابداع ظرایف‌ بلاغی که تازگی آن‌ها بخصوص در حوزه ایهام مشهود بود، خلاف‌آمد دیگری در ایجاد پیوندهای گوناگون نشانه‌ها بر محور افقی شعر محسوب می‌شود که حاصل توغل حافظ در شناخت بار معنوی کلمات در پیوند با جلوه‌های مختلف فرهنگی بود. هماهنگی زمینه معنایی و عاطفی غزل با موسیقی عمومی حاکم بر آن، که از طریق وزن عروضی، همنشینی کلمات و قافیه پدید می‌آید، یکی دیگر از ویژگی‌های غزل حافظ‌ است که ارزش تأثیربخش آن و صمیمیت عاطفی‌اش در غزل حافظ مشهود است. شاید برجسته‌ترین خلاف‌عادت در غزل حافظ شیوه ارتباط مخفی معانی پراکنده در طول یک غزل باشد که سبب شده است غالب کسانی که درباره غزل حافظ سخن گفته‌اند، آن را چندمعنایی و فاقد پیوند منطقی میان ابیات بدانند، اما این ابیات با وجود تداعی‌های دور از هم و فاصله‌دار، در باطن عمیقاً به هم مربوط‌اند. مقاله حاضر علاوه بر اشاره به خلاف‌عادت‌های بلاغی و هنری و معنایی نشان داده است که در آن سوی ظاهر پراکنده‌نمونِ‌ ابیات که ناشی از تداعی‌های دور و درازِ ذهن سرشار از بار فرهنگی و تجربی حافظ است، پیوندی باطنی وجود دارد که از طریق تبدیل گزاره‌های عادت‌گریز به گزاره‌های عادت‌پذیر دریافتنی است. برای روشن‌شدن مطلب غزلی از سعدی با حافظ مقایسه شده است.
کلیدواژه‌های فارسی مقاله حافظ،خلاف‌عادت،صورت،معنی،پیوند ابیات،
عنوان انگلیسی Hafez and Norm-breaking in Form and Content of the Ghazal
چکیده انگلیسی مقاله Norm-breaking in the field of literature, like other areas of human knowledge, is the province of the talented. Norm-breakings Hafiz undertook in his ghazals came to be the source of a movement with a good many imitators. His norm-breakings took place in form, meaning and/or in the possible relationships between the two. Critiquing the social mores was one of his trademark iconoclastic practices in the realm of content. Another norm-breaking was inventing rhetorical subtleties whose novelty was particularly conspicuous in the realm of pun. It was an innovation in creating varied links of signs on the horizontal axis of poetry—an innovation resulted from Hafez’s contemplations on the emotional meanings of words conjured up in various cultural aspects. The harmony of meaning background and emotional background with the general music dominating them—a linkage created by meter, rhyme and juxtaposition of words—is another feature in Hafez’s poetry. The impressing value and emotional intimacy of these elements are palpable in his poetry. The most remarkable norm-breaking in Hafez’s ghazals may be the way in which the scattered meanings clandestinely interact through a ghazal; this has caused most scholars to regard it as polysemous and lacking in terms of logical relationship among couplets. These couplets, albeit distantly related with each other, are connected deep inside. Besides demonstrating Hafez’s rhetorical, artistic as well as semantic norms-breakings, the present paper shows that in spite of his poetry seeming scattered, which is a result of distant and far-reached associations in Hafez’s culturally and experientially loaded mind, there is an inner relationship among them that can be understood by transforming the norm-breaking propositions to norm-enforcing ones. A ghazal by Saadi is juxtaposed to one by Hafez to illustrate the issue at hand.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله حافظ,خلاف‌عادت,صورت,معنی,پیوند ابیات
نویسندگان مقاله تقی پورنامداریان |
استاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
سازمان اصلی تایید شده: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

نشانی اینترنتی http://jpll.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-4&slc_lang=fa&sid=fa
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده
نوع مقاله منتشر شده پژوهشی
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات