تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، جلد ۲۶، شماره ۸۰، صفحات ۲۰-۳۵
عنوان فارسی تحلیل هات‌اسپات الگوهای پرفشار جنب‌حاره‌ای دوره گرم سال (ژوئن–آگوست)
چکیده فارسی مقاله در این پژوهش، با هدف تحلیل دقیق‌تر فضایی سامانه پرفشار جنب‌حاره‌ای در تابستان ایران، از داده‌های روزانه ERA5 (1980–2020) و روش آماری Getis-Ord Gi* برای شناسایی هات‌اسپات‌های معنادار (p < 0.01) در توزیع ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال (Z500) در فصل گرم سال (ژوئن–آگوست) استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشینه آماری هات‌اسپات در جولای رخ می‌دهد: خوشه داغ با Z score تا +4.1 (سطح اطمینان 99%) در جنوب غرب ایران (27°–32°N، 48°–60°E) شکل می‌گیرد که بیانگر فراترین انحراف مثبت از میانگین بلندمدت Z500 است. در مقابل، خوشه سرد با Z score تا 10.2 − در شمال غرب (آذربایجان غربی و کردستان) قرار دارد کمترین مقدار گزارش‌شده در کل دوره و نشان‌دهنده کاهش ژئوپتانسیل ناشی از توپوگرافی البرز-زاگرس و فعالیت سامانه‌های میان‌عرضی. تحلیل هیستوگرام Z scoreها تأیید می‌کند که توزیع در جولای دوکُله‌ای و به‌وضوح دوگانه است: فراوانی بالا در بازه‌های [+2.5, +4.1] و [−10.2, −2.5]، در ناحیه Z ≈ 0، نشان‌دهنده جداشدگی قوی فضایی بین خوشه‌های داغ و سرد است. علاوه بر این، عدم وجود خوشه‌های معنادار در نیمه شرقی (مرکز و شرق ایران) که در هر سه ماه مشاهده شد، گویای حضور یک «زون انتقالی» پویا است که تحت تأثیر رقابت بین جریان‌های جنب‌حاره‌ای و میان‌عرضی قرار دارد. در آگوست، با وجود افزایش مطلق Z500 به فراتر از 5890 متر، Z score کاهش یافته (+4.0) که نشان می‌دهد گرمای تجمعی سطح باعث بالارفتن مطلق Z500 شده، اما ناهنجاری آماری آن نسبت به جولای ضعیف‌تر است. این یافته‌ها حاکی از آن است که پیک دینامیکی پرفشار جنب‌حاره‌ای ایران با تأخیر یک‌ماهه نسبت به پیک گرمای سطحی در تابستان رخ می‌دهد.
کلیدواژه‌های فارسی مقاله پرارتفاع تابستانه،هات اسپات،ایران،صدک ها،
عنوان انگلیسی Analysis of Decadal Variations in Geopotential Pressure over the Territory of Iran
چکیده انگلیسی مقاله This study investigates the spatial dynamics of the subtropical anticyclone over Iran during boreal summer, using daily ERA5 reanalysis data (1980–2020) and the Getis-Ord Gi* statistic to identify statistically significant hotspots (p < 0.01) in 500-hPa geopotential height (Z500) anomalies for June–August. Results reveal that the peak statistical hotspot occurs in July: a prominent warm cluster with Z-scores up to +4.1 (99% confidence level) forms over southwestern Iran (27°–32°N, 48°–60°E), reflecting the strongest positive departure from the long-term Z500 climatology. Conversely, a cold cluster with Z-scores reaching −10.2 emerges over the northwest (West Azerbaijan and Kurdistan provinces) the lowest value recorded over the entire period indicating pronounced geopotential depression driven by the orographic influence of the Alborz–Zagros ranges and incursions of mid-latitude systems. Histogram analysis of Z-scores confirms a distinctly bimodal distribution in July, with high frequencies in the [+2.5, +4.1] and [−10.2, −2.5] ranges and a pronounced trough near Z ≈ 0, underscoring strong spatial segregation between warm and cold clusters. Notably, the eastern half of Iran (central and eastern regions) consistently lacks significant hotspots across all three months, suggesting the presence of a dynamic transition zone shaped by the competition between subtropical and mid-latitude circulations. In August, although absolute Z500 exceeds 5890 m, the Z-score diminishes (+4.0), indicating that cumulative surface heating elevates the mean geopotential height but its anomalous intensity relative to climatology weakens compared to July. Collectively, these findings suggest that the dynamical peak of the Iranian subtropical high lags the peak of surface heating by approximately one month.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله پرارتفاع تابستانه,هات اسپات,ایران,صدک ها
نویسندگان مقاله زهرا حجازی زاده |


علیرضا کربلایی دریی |


مختار فتاحیان |


نشانی اینترنتی https://jgs.khu.ac.ir/article_6150_598a90004bace6540f0e2230bdc47c09.pdf
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده
نوع مقاله منتشر شده
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات