|
|
زبان و ادبیات فارسی، جلد ۳۳، شماره ۹۸، صفحات ۲۱۵-۲۳۸
|
|
|
| عنوان فارسی |
از رویداد تاریخی تا روایت ادبی خوانش رواییِ رویداد تاریخی «استخلاص بخارا» در تاریخ جهانگشا با استفاده از نظریۀ دیوید هرمن |
|
| چکیده فارسی مقاله |
رویداد تاریخی استخلاص بخارا از آندسته رویدادهای پراهمیتی است که مورّخان متعدد آن را ضبط کردهاند. ضبط این رویداد در تاریخهای گوناگون از تفاوت رویکردها و نوع نگاه مورّخان به موضوع تاریخنگاری و شرح رویداد حکایت میکند. در برخی از این متون، روایات با تفصیل بیشتری همراه است و رویداد از حالت گزارش تاریخی خارج شده است. یکی از مورّخانی که با رویکردی فراتر از گزارش این رویداد را ثبت کرده، عطاملک جوینی، صاحب تاریخ جهانگشا، است. در تحلیل روایت جوینی، عوامل متعدد مخاطب را متقاعد میکند که او نهتنها با هدف ارائه گزارش، بلکه با چشماندازی فراتر از آن رویدادها را ثبت و ضبط کرده است. در جستار حاضر، با روش توصیفیـتحلیلی و رویکرد روایتشناسی، رویداد تاریخی استخلاص بخارا کاویده شد. تحلیل براساس نظریۀ چهارسطحیِ تحلیل روایت دیوید هرمن صورت گرفته است. این نظریه روایات را در چهار سطح واقعشدگی، توالی رویدادها، جهانپردازی/جهانپریشی، و همحسی بررسی میکند و میزان روایتمندی در رویداد را نشان میدهد. در سطح اول روایت جوینی (واقعشدگی)، موضع راوی در چهار چهره قابل تشخیص است؛ بهبیاندیگر، جوینی هربار با قرارگرفتن در یکی از قالبهای نگارنده (گزارشگر و یادآور) و بازگو (گزارشگر، پنددهنده) از شگردهایی بهره میگیرد که رویداد را از حالت گزارشگری خارج میکند و آفرینشی ادبی ترتیب میدهد. در سطح دوم (توالی رویدادها) نیز، جوینی با چینش رویدادها درقالب یک نظام علّی، آغاز و میانه و پایان روایت را که مستلزم پیرنگ روایی است بهخوبی تنظیم میکند. جوینی در پرداخت این روایت، رویدادهای اصلی و فرعی را تنظیم کرده است. این تنظیم رویدادها و چینش دقیق بههمراه توصیفات دقیق از زمان و مکان روایت، شیوۀ جوینی را در پرداخت سطح سوم روایت (جهانپردازی) روشن میکند. درنهایت نیز، در سطح چهارم روایت، جوینی با سه شیوه به خواننده حالت همحسی القا میکند. باید در نظر داشت که القای این حالت در متون تاریخی کمتر حس میشود؛ این درحالی است که شیوۀ مورخان ایرانی در گزارش صرف نمیشود و هدفی موازی با آن در نظر دارند که میتوان از آن با عنوان اصل تعلیم درجهت تأثیرگذاری بر مخاطب یاد کرد. جوینی در این سطح با اتخاذ سه شیوۀ متمایز، یعنی توصیف براعت استهلالگونه در آغاز روایت، ترکیب کلام با تصویر، و نقل اشعار و امثال درجهت دنبالکردن خط تعلیم، بر نظام احساسی مخاطب اثر میگذارد و احساس را به ادراک تبدیل میکند. درنهایت، از این فرآیند اندیشهای مرکزی در مخاطبان ایجاد میشود. این فرآیند به ایجاد یکی از عناصر مهم روایتمندی منتهی میشود که بهمعنای گذر از سطح گزارش صرف و رسیدن به سطحی از آفرینش ادبی است. |
|
| کلیدواژههای فارسی مقاله |
تاریخ جهانگشا،جوینی،استخلاص بخارا،روایت،گزارش تاریخی،آفرینش ادبی،دیوید هرمن، |
|
| عنوان انگلیسی |
From Historical Event to Literary Narrative: A Narrative Reading of the Historical Event of the âLiberation of Bukharaâ in Târix-i Jahângušâ through David Hermanâs Narrative Theory |
|
| چکیده انگلیسی مقاله |
The historical event of the liberation of Bukhara is among those highly significant occurrences that have been recorded by numerous historians. The manner in which this event has been chronicled across different historical texts reflects the diversity of approaches and perspectives regarding historiography and the narration of events. In some of these texts, the accounts are presented in greater detail, to the point that the narrative transcends a mere historical report. One historian who recorded this event with an approach beyond simple reporting is Aṭa-Malik Juvayni, the author of Tarikh-i Jahangushay (The History of the World Conqueror). An analysis of Juvayni’s account reveals multiple factors that persuade the reader that he documented the events not solely for the purpose of reporting but from a broader outlook. In the present study, the event of the liberation of Bukhara was examined through a descriptive–analytical method and a narratological approach. The analysis is based on David Herman’s four-level narrative analysis theory, which examines narratives at the levels of happening, event sequencing, worldmaking/world disruption, and experientiality, thereby revealing the degree of narrativity within an event. At the first level of Juvayni’s narrative (happening), the narrator’s position can be identified in four distinct roles. In other words, Juvayni, by alternately assuming the roles of writer (reporter and reminder) and teller (reporter, moralizer), employs strategies that elevate the event beyond the confines of mere reporting to arrange a literary creation. At the second level (event sequencing), by skillfully arranging a beginning, middle, and end, Juvayni organizes the events into a causal structure, which presupposes a narrative plot. In shaping this narrative, Juvayni distinguishes between main and subsidiary events. This ordering of events, combined with precise depictions of time and place, illuminates Juvayni’s narrative method at the third level (worldmaking). Finally, at the fourth level, Juvayni induces a sense of experientiality in the reader through three techniques. It must be noted that such evocation is rarely perceived in historical texts. Yet, in their reports, Iranian historians often aim at purposes beyond mere chronicling, pursuing what can be termed the principle of instruction to influence their audience. At this level, by adopting three distinct techniques—an eloquent proemial description at the beginning of the narrative, the blending of discourse and image, and the incorporation of poetry and proverbs at the service of instruction—Juvayni affects the reader’s emotional system and transforms feeling into understanding. Ultimately, this process generates a central idea within the audience. This process results in the emergence of one of the essential elements of narrativity: the transition from the level of mere reporting to that of literary creation.
|
|
| کلیدواژههای انگلیسی مقاله |
تاریخ جهانگشا,جوینی,استخلاص بخارا,روایت,گزارش تاریخی,آفرینش ادبی,دیوید هرمن |
|
| نویسندگان مقاله |
شیرین روشنی |
دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
حبیبالله عباسی |
انشگاه خوارزمی، تهران، ایران
ناصرقلی سارلی |
دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
سید مرتضی میرهاشمی |
دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
|
|
| نشانی اینترنتی |
https://jpll.khu.ac.ir/article_6771_195f15384c2a79cedf293e4a847ce85c.pdf |
| فایل مقاله |
فایلی برای مقاله ذخیره نشده است |
| کد مقاله (doi) |
|
| زبان مقاله منتشر شده |
fa |
| موضوعات مقاله منتشر شده |
|
| نوع مقاله منتشر شده |
|
|
|
|
برگشت به:
صفحه اول پایگاه |
نسخه مرتبط |
نشریه مرتبط |
فهرست نشریات
|
